Teknoloji dünyasının bir süredir merkezinde olan gerilimlerden biri Pentagon ve Anthropic arasında yaşanıyor. Üstelik yalnızca teknoloji dünyasını etkilemekle kalmıyor; siyaset, ulusal güvenlik ve dış politika haberlerinde de manşette Anthropic var. Tam da bu gerilimlerin gölgesinde şirket, yeni hamlesi olan The Anthropic Institute adlı düşünce kuruluşunu duyurdu. Düşünce kuruluşunun temel amacı, yapay zekanın insanı nasıl dönüştürdüğü sorusuna odaklanmak. Bu soruyu yanıtlamak, beraberinde pek çok farklı toplumsal etkiyi incelemeyi de gerekli kılıyor. Peki Anthropic, toplumsal etkilere neden bu denli ağırlık veriyor?
2022’den bu yana ivme kesmeden gelişen yapay zeka ortamında birbirinden farklı pek çok tutumun varlığından söz etmek mümkün. Bir yanda teknolojik gelişmenin büyüsüne kapılarak yüzen fütürist teknoloji meraklıları; öte yanda düzenleme ve güvenlik uyarıları yapan, temkinli ve tedirgin, gerçek güç mücadelesinin pek farkında olmadığı düşünülen naif müzakereciler yer alıyor. Elbette bu iki uç arasına gerilen ipin her noktasında farklı düşünce sahiplerini de görmek mümkün. Peki temel bilimlerin mantık/matematik, fizik ve kimyanın zemininde yeşeren bir teknoloji için neden bu kadar gürültü kopuyor?
Yapay zeka, etki gücü bakımından tarihte benzeri görülmemiş bir teknolojik sıçrama olarak anılmaya başlandı. İnsanlığın neredeyse bütün deneyim alanına az ya da çok bir biçimde nüfuz ediyor. Savaş alanından gündelik ev işlerine dek hemen her konuda yeni bir olasılıklar penceresi açabiliyor. Bu gerçek karşısında teknolojinin seyri, büyük ölçüde gözlemlenen etkilere ve olası gelişmelerin yönüne sıkı sıkıya bağlanıyor. Öte yandan toplumsal bazı denge ve düzenlerin, yapay zeka dünyasındaki birkaç kritik gelişmeden doğrudan ve köklü biçimde etkileneceği öngörülüyor.
Anthropic’in düşünce kuruluşunu kurmasının temel motivasyonu da tam bu akışkan atmosferin izini sürmek ve olası gelişmelerden kamuoyunu haberdar etmek üzerine inşa ediliyor. Şirket web sitesinde yaptığı açıklamada, yapay zekanın iş dünyasını ve ekonomiyi nasıl şekillendireceğine, toplumsal dayanıklılık için hangi fırsatları sunacağına ve tehlikeleri ne ölçüde derinleştireceğine odaklanmak istediğini belirtiyor. Dario Amodei’nin 2024 tarihli makalesinden de anlaşılacağı üzere Anthropic’in, yapay zeka etkisiyle dönüşecek dünyaya ilişkin ciddi bir tefekkür geleneği var. Bu tefekkür, Anthropic’i diğer şirketlerden kökten ayıran bir nitelik değil elbette; zira pek çok şirket gelmekte olan dönemi düşünmek durumunda. Ancak Anthropic, bu konudaki söylem ağırlığını her geçen gün daha da pekiştiriyor.
Kaynak: AnthropicThe Anthropic Institute bu çabanın bir parçası olarak okunabilir. Zira meselenin iki yüzü var. Yapay zekanın etkilerini araştırmak, bir yandan toplumsal gerilimleri ve kayıpları azaltma imkanı sunarken öte yandan yapay zeka şirketlerine kendi gelecek adımlarını nereye atacakları konusunda da önemli ipuçları veriyor. Şirket de bunu inkar etmiyor. Tam bu nedenle, bağımsız araştırmacıların erişemeyeceği teknik veri ve olanaklara sahip olduklarını kamusal yarar adına araştırma amacıyla kullanacaklarını ileri sürüyorlar. Böylece, umutlarına göre, madalyonun her iki yüzünün beklentisi de karşılanmış olacak.
Bir yapay zeka şirketinin ekonomik ve toplumsal geleceği öngörmesi, kullanıcıların bireysel deneyimlerini araştırması ve sosyal bilimler ile hukuk alanlarının yardımına başvurarak etki hesaplamaları yapması pekala mümkün. Burada da dikkat çekici iki husus var: Birincisi, Pentagon’la süren gerilimin tam ortasında böyle bir düşünce kuruluşunun duyurulması; ikincisi ise şirketin, teknolojinin yol açacağı toplumsal ve ekonomik etkileri son derece ciddiye aldığını kamuoyuna vurgulamak istemesi.
Pentagon krizi, teknoloji şirketleri ile devlet arasındaki ilişkinin, bir zamanlar liberal ve serbest piyasacı Amerikan kapitalist kurumları için alışılmış çerçevelerin dışında yeni biçimler aldığını gözlemlememize imkan tanıdı. Savunma bakanlığının otonomi talepleri, gözden çıkarılamayacak denli büyüyen teknoloji şirketlerinin otonomi talepleriyle çatışmaya girdi ve yapay zeka vesilesiyle pek çok ara başlığı tartışmaya açtı. Bu başlıklardan biri de kullanıcıların bu gerilime yaklaşımı oldu. Anthropic’in kullanıcıları önemsediğinin bir göstergesi olarak, şeffaflık ilkesini benimsediğini ve süreçleri kamuoyuna açıklamayı taahhüt ettiğini özellikle vurgulaması da bu bağlamda anlam kazanıyor.
Öte yandan Pentagon kriziyle eş zamanlı gerçekleşen bu duyuru, Anthropic’in temkinli bir sessizliğe çekilmeyi tercih etmediğini zımnen ortaya koyuyor. Bir şirketin en büyük müşterilerinden biriyle açık bir gerilim yaşarken yeni ve iddialı bir girişimi kamuoyuyla paylaşması, tesadüf olmaktan öte stratejik bir özgüven işareti olarak okunabilir. Dario Amodei’nin son dönemdeki açıklamaları da bu tutumla örtüşüyor. Amodei, tartışmalı süreçlerden kaçınmak yerine şirketin vizyonunu ve değerlerini her platformda açıkça dile getirmeyi tercih ediyor.
Bu yaklaşım, kurumsal iletişim açısından da anlamlı bir sinyal taşıyor. Pek çok cepheden dikkat kesilmek, kamuoyunun gözünde savunmacı ve köşeye sıkışmış bir imaj yaratabilirken Anthropic, “işini yapmaya devam eden” bir şirket portresini ön plana çıkarmayı seçiyor. Institution gibi toplumsal odaklı bir girişimin tam da bu dönemde duyurulması, hem şirketin misyonunu yeniden hatırlatıyor hem de Pentagon gölgesinin yarattığı olumsuz çerçeveyi kısmen dengeleme işlevi görüyor.
Anthropic’in düşünce kuruluşunu hayata geçirmesi, yapay zeka çağının yalnızca teknik bir dönüşüm olmadığını, aynı zamanda derin bir toplumsal ve siyasi hesaplaşmayı da beraberinde getirdiğini bir kez daha hatırlatıyor. Pentagon kriziyle gelen baskılar, düşünce kuruluşunun misyonu, Amodei’nin kamuoyu önündeki söylemi ve şeffaflık vurgusu bir arada değerlendirildiğinde ortaya bir tablo çıkıyor. Anthropic, hem piyasanın hem de kamunun gözünde meşruiyetini sağlamlaştırmaya çalışan, bunun için de salt ticari söylemin ötesine geçmeye istekli bir şirket görünümü çiziyor. Bu tablonun ne ölçüde samimi, ne ölçüde stratejik olduğunu şimdilik kesin olarak söylemek güç. Asıl belirleyici olan, Institution’ın zamanla ürettiği araştırmaların bağımsızlığı, bulgularının kamuoyuyla ne ölçüde dürüstçe paylaşılacağı ve şirketin kendi kararlarının bu bulgulardan gerçekten etkilenip etkilenmeyeceği olacak. Yapay zeka tartışması büyüdükçe ve derinleştikçe, bu tür kurumsal inisiyatiflerin güvenilirliği de o oranda sınanacak. Anthropic’in önündeki yol hem fırsatlarla hem de bu sınavlarla dolu.
Savaşın Dijital Cephesi
Çağdaş savaşların icrası ve algılanışı, geleneksel medya sınırlarını aşarak sosyal medya platformlarının sunduğu yeni nesil bilgi akışlarına eklemleniyor. Son yıllarda sosyal medya, küresel çatışmaların izlenme ve anlatım biçimini kökten değiştirdi. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında başlayan gerilimde de benzer bir tablo ortaya çıktı. İran’ın Körfez’de bulunan bazı Arap ülkelerine yönelik saldırılar gerçekleştirdiği ve bu saldırıların söz konusu ülkelerdeki ABD üslerini hedef aldığı iddiası gündeme gelirken, savaşın sahadaki görüntüleri çok kısa sürede sosyal medyada dolaşıma girdi.
“Influencer” olarak adlandırılan içerik üreticilerinin restoranlardan, otel balkonlarından veya şehir manzaralı teraslardan farkında olmadan gökyüzünü kayda aldığı gündelik videolar bile, savaş görüntülerini anlık olarak milyonlarca kullanıcıya ulaştırabiliyor. Geçtiğimiz günlerde Körfez ülkelerinden yayılan görüntülerin büyük bir çoğunluğu bireysel hesapların gündelik içeriklerinden yayıldı. Füze ve hava savunma sistemlerinin gökyüzündeki izleri, birkaç saniye içinde küresel dijital akışın bir parçası haline geldi. İletişim ve haberleşme paradigmalarından savaşların seyrine kadar pek çok unsur için bu durum ne anlam ifade ediyor?
Bu durum, savaşın giderek profesyonelleşmiş bir sosyal medya içeriğine dönüşmesine yol açıyor. İyi ışıklandırılmış selfie videoları, hızlı kurgu teknikleri ve dramatik müziklerle sunulan görüntüler, savaşın gerçekliğini bir tür dijital gösteriye dönüştürüyor. Influencer’lar bazen günlük yaşamın sıradan unsurlarını; örneğin bir kahve, bir spor rutini ya da şehir manzarası anlatırken arka planda patlamaların veya füze izlerinin görünmesi, savaş ile gündelik hayatın tuhaf bir biçimde iç içe geçtiğini gösteriyor. Ancak bu içerikler yalnızca bireysel paylaşımlardan ibaret değil. Çatışmanın dijital boyutunda devletlerin ve bağlantılı kurumların da aktif rol oynadığı görülüyor.
Devlet kurumları ve askeri kuruluşlar artık sosyal medyanın dilini oldukça iyi kullanıyor. Editlenmiş görüntüler, kısa video klipler ve hatta meme formatındaki paylaşımlar aracılığıyla savaşın belirli bir anlatı çerçevesinde sunulması hedefleniyor. Bu noktada dijital propaganda giderek daha karmaşık bir hal alıyor. Çünkü sahadan gelen gerçek görüntüler ile devletlerin yayımladığı içerikler ve anonim hesapların dolaşıma soktuğu manipülatif videolar aynı platformlarda bir arada bulunuyor. Neticede ortaya çıkan yoğun bilgi akışı, kullanıcıların doğruluğu teyit edilmiş bilgiye ulaşmasını zorlaştırıyor.
Bu durumu anlamak için The New Yorker’ın haberleştirdiği “information bomb” (bilgi bombası) kavramı önemli bir çerçeve sunabilir. Bu kavramsallaştırmaya göre modern iletişim teknolojileri sayesinde dünya çapındaki olaylar neredeyse eş zamanlı olarak görüntülenebilir hale gelmiştir. Ancak bu durum gerçekliğin daha net anlaşılmasını sağlamaktan ziyade çoğu zaman bir “görsel çöküşe” yol açar. Bilgi akışının aşırı yoğunluğu, insanların olayları anlamlandırma kapasitesini aşar ve sonuçta gerçek ile kurgu arasındaki sınırlar bulanıklaşır. Günümüzde sosyal medya algoritmaları bu süreci daha da hızlandırmaktadır. Bir video izlendikten sonra benzer içeriklerin ardı ardına gelmesi, kullanıcıyı adeta bir bilgi selinin içine çeker.
Bu ortamda farklı aktörler kendi siyasi konumlanışlarına uygun anlatıları güçlendirmeye çalışmaktadır. Bazı içerik üreticileri olayları kendi ideolojik bakış açılarına göre yorumlayarak takipçilerine aktarırken, devletler ve bağlantılı ağlar çok daha sistematik bir biçimde dijital propaganda üretmektedir. Editlenmiş videolar, dramatik anlatılar ve yoğun bilgi bombardımanı, izleyiciyi doğruluğu kontrol edilmesi zor bir noktaya sürükleyebilir. Bu strateji bir yandan bazı insanların kafasını karıştırırken, öte yandan belirli anlatılara zaten yakın duran kitlelerin o görüşlere daha sıkı bağlanmasını sağlayabilir.
Netice itibariyle modern savaş askeri güçlerin karşı karşıya geldiği bir mücadele olmanın ötesinde; aynı zamanda anlatıların, görüntülerin ve bilgilerin savaşıdır. Sosyal medya platformları, savaşın sahadaki etkilerini küresel ölçekte görünür kılarken, aynı zamanda gerçekliğin parçalanmasına ve farklı anlatıların rekabet ettiği karmaşık bir bilgi ortamının oluşmasına yol açmaktadır. Bu nedenle günümüzde savaşın dijital boyutunu anlamak, askeri gelişmeleri takip etmek kadar önemli hale gelmiştir.