İran İslam Cumhuriyeti'nin rejim güvenliği kaygısıyla kurduğu Devrim Muhafızları, zaman içinde bir askerî teşkilat olmanın ötesine geçerek siyasi ve ekonomik alanları domine eden bir yapıya dönüşmüştür. İran'ın bölgede vekil örgütler üzerinden kurduğu asimetrik stratejisinin yalnızca bir vekalet savaşı olarak okunmasının esas hatası, Devrim Muhafızları modelinin kurumsal olarak ihraç edildiği gerçeğinin göz ardı edilmesidir. Tahran yönetimi, vekil örgütler üzerinden askerî bir güç projeksiyonu yaratmakla kalmamış, hedef devletleri içeriden dönüştürecek bir paralel egemenlik kapasitesi de oluşturmuştur.

Bu rapor; Devrim Muhafızları modelinin anatomisini, Kudüs Gücü eliyle Lübnan ve Irak'a nasıl ihraç edildiğini ve bu ihracın hedef devletlerin egemenliğinde yarattığı yapısal krizleri analiz etmektedir.

Rejim güvenliğini önceleyen İran yönetimi için, sınır ötesinde güçlü, kendi başına hareket edebilen ve tam istikrarlı komşu devletlerin varlığı arzu edilen bir durum değildir. Tahran'ın bölgesel nüfuzunu maksimize etmeyi amaçlayan ve ev sahibi devletlerde (Lübnan, Irak) “paralel egemenlik” inşa eden model ihracı politikası birbiriyle ilişkili dört temel sütuna dayanmaktadır:

1- Askerî İkilik ve Şiddet Tekelinin Kırılması: İran, hedef ülkelerin düzenli ordularını marjinalleştirerek, onlara paralel, asimetrik harp odaklı ve ideolojik bir silahlı gücü (Hizbullah, Haşdi Şabi) devletin içine yerleştirmektedir. Bu yapılar, hem düşmanları asimetrik taktiklerle yıpratma hem de İran için devlet içi bir sigorta işlevi görmektedir. Bu durumun ev sahibi devletler açısından maliyeti; savaş ve barış gibi stratejik karar alma süreçlerinin sivil iradeden çıkmasıdır. Devletin şiddet tekelini kaybetmesi, bir yandan Lübnan ve Irak'ın askeri kabiliyetlerini törpülemekte, diğer yandan da sivil hükümetin kontrolü veya onayı dışında doğrudan İran'ı bölgesel çatışmalarının bir cephesi haline getirebilmektedir.

2- Siyasi Vesayet ve Devleti Esir Alma: Vekil yapılar askerî örgütler olarak kalmayıp, siyasi sistemin içine girerek siyaset ve sivil-askeri bürokraside güçlenmektedir. Bu model, Lübnan'da veto gücü (engelleyici üçte bir) üzerinden, Irak'ta ise milis grupların yasama, yürütme ve yargıda güçlenerek devletin kaynaklarını kendi lehlerine kullanmalarına dayanır. Hedef ülkeler açısından bu stratejinin sorunu, sivil hükümetlerin kaynak ve pozisyonlarının milis gruplar arasında paylaşılmasıdır. İran, Bağdat veya Beyrut'taki sivil iktidarların kendi ulusal refleksleriyle İran ekseninden çıkma ihtimaline karşı askeri gücün yanı sıra bu siyasi ve bürokratik gücü de bir sigorta mekanizması olarak kullanmaya çalışmaktadır.

3- Gölge Ekonomi ve Kamu Kaynaklarının Kullanılması: Bu model, merkezî bütçeye bağımlılığı kırmak için paralel bir ekonomik ekosistem inşa edilmesine dayanır. Bu ekosistem Hatem'ül Enbiya muadili holdinglerin kurulması, sınır kaçakçılığı, gümrüksüz geçişler ve kamu ihalelerinin kontrolüyle kendi kendini finanse eden bütçe dışı bir özerklik yaratır. Ev sahibi devletler açısından bu durum; kendi makroekonomik kaynaklarının milis yapılar tarafından grup çıkarları doğrultusunda kullanılması anlamına gelir. Bu model, vekil grupların askerî ve siyasi gücünü artırarak devleti zayıflatırken aynı zamanda Irak örneğinde olduğu gibi aynı çatı altındaki Şii örgütler arasında devleti parçalayan derin bir kaynak paylaşım savaşına zemin hazırlayabilmektedir.

4- Sosyal Mobilizasyon ve Rıza/Aidiyet Üretimi: İhraç edilen asimetrik modelin kalıcılığı, sadece silahla değil, sivil tabanda üretilen rıza ve ekonomik bağımlılıkla sağlanmaktadır. Lübnan'da zayıf devlet otoritesinin boşluğu, paralel vakıflar eliyle sunulan eğitim, sağlık ve refah hizmetleriyle doldurulurken; Irak'ta devletin makroekonomik bütçesinden elde edilen istihdam kotaları ve ihaleler, sıkı aşiret ağları üzerinden dağıtılarak devlet destekli bir patronaj sistemine dönüştürülmektedir. Ev sahibi devletler açısından bu durumun en ağır maliyeti; toplumun önemli bir kesiminin ulusal kimlikten ve devlete aidiyetten koparılarak doğrudan milis yapılara ve dolaylı olarak da İran'a sadık bir taban haline getirilmesidir.

Sonuç olarak bu rapor; İran'ın Devrim Muhafızları modeli üzerinden inşa ettiği paralel egemenlik stratejisinin, uygulandığı coğrafyalarda kurumsal çöküşü, toplumsal kutuplaşmayı ve yapısal istikrarsızlığı kalıcı hale getirdiğini ve bu nedenle sistemli bir devlet krizine dönüştüğünü iddia etmektedir.