Rubio’nun Akropolis Konuşması Hangi Batı Medeniyetinin Savunusu?
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Atina’da arkasında Akropolis’in yükseldiği bir noktadan yaptığı konuşma, Antik Yunan mirasını günümüz Batı siyasetinin merkezine yerleştiren bir medeniyet anlatısı ortaya koyuyor. Rubio, antikiteyi (antiquity) Batı düşüncesinin tarihsel kaynağı ve Batı’nın yeniden kazanması gerektiğini savunduğu mücadele ruhunun temeli olarak sunuyor. Böylece Trump yönetiminin “Önce Amerika” yaklaşımı, daha geniş bir Batı medeniyeti tasavvuruyla ilişkilendiriliyor.
Bu anlatının başlangıcında MÖ 480’de Pers hükümdarı Kserkses’in ordularının Atina’yı işgal edip Akropolis’i tahrip etmesi bulunuyor. Atinalılar geri döndüler, yıkıntıları gömdüler ve Perikles döneminde Parthenon’u inşa ettiler. Rubio için bu hikaye, yıkımın ardından yeniden doğuşun sembolü. İmparatorluklar yükselip çökerken Parthenon’un ayakta kalması, ona göre Batı medeniyetinin kalıcılığını gösteriyor. Geçmişin anıtları böylece bugünün siyasi iddialarını da taşıyan simgelere dönüşüyor.
Bu tarihi anlatının ardından konuşmanın tarihsel çerçevesi kısa sürede güncel jeopolitik mesajlarla birleşiyor. Antik Pers ordularına karşı direniş, İran’daki mevcut siyasi rejime yönelik eleştirilerle yan yana getiriliyor. Rubio, İranlıları ölümü kutsayan fanatikler olarak nitelendirirken Batı’nın mücadele geleneğini yüceltiyor. Böylece Antik Pers İmparatorluğu ile günümüz İran’ı arasında tarihsel bir süreklilik izlenimi üretiliyor.
Rubio’nun temel iddiası, Antik Yunan’ın Batı’ya demokrasi, felsefe, hukuk ve vatandaşlık gibi kurum ve fikirlerden çok daha fazlasını bıraktığı yönünde. Ona göre bu miras, Batı’nın karakterini de şekillendirdi. Nitekim Amerikan Anayasası’nın doğduğu Philadelphia’nın adından kamu binalarındaki klasik mimariye kadar pek çok unsur bu tarihsel bağın işaretleri olarak sunuluyor. Roma ve Hristiyan Avrupa üzerinden Yeni Dünya’ya uzanan çizgide Antik Yunan, Amerikan kimliğinin de kurucu kaynaklarından biri olarak görülüyor.
Bu düşünce dünyasının merkezinde thumos kavramı yer alıyor. Antik Yunan düşüncesinde cesaret, öfke, onur ve tanınma arzusuyla ilişkilendirilen kavram, Rubio’nun anlatısında medeniyetlerin itici gücüne dönüşüyor. Rekabet ve mücadele, bireyin kendisini kanıtlama aracı olmanın ötesinde sanatın, felsefenin, siyasetin ve askeri gücün gelişmesini sağlayan dinamikler olarak ele alınıyor. Yunan şehir devletlerinin rekabetinden hareketle Rubio, başarı arzusunun medeniyetleri ileri taşıdığını savunuyor.
Bu yaklaşım, konuşmanın kültürel mirastan güncel siyasete geçişinde daha belirgin hale geliyor. Rubio, Batı’nın kendi tarihsel başarılarından utandırıldığını, milliyetçiliğin itibarsızlaştırıldığını ve sanayi üretiminin başka ülkelere taşınmasıyla stratejik kapasitenin aşındığını ileri sürüyor. Milli kararların uluslararası bürokrasilere devredilmesi de egemenlik kaybının bir parçası olarak sunuluyor. Bu eleştiriler, Trump yönetiminin sanayiyi yeniden ülkeye kazandırma, tedarik zincirlerini güvence altına alma, savunma kapasitesini artırma ve yapay zeka gibi stratejik teknolojilerde üstünlük kurma hedefleriyle birleşiyor.
Akropolis konuşmasında Rubio, ulusal çıkarları tarihsel aidiyet, kahramanlık, vazife ve fedakarlık gibi ahlaki kavramlarla ilişkilendiriyor. Sokrates’in hakikat uğruna ölümü göze alması, Termopylai’deki Spartalıların direnişi ve Aşil’in şan arayışı, bireyin kendisinden büyük bir dava uğruna mücadele etmesinin örnekleri olarak sıralanıyor. Bu çizgi, Hristiyan şehitlerden Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’ndeki karşılıklı fedakarlık anlayışına uzanıyor. Böylece siyasi güç, medeniyetin devamı için üstlenilen ahlaki bir sorumluluk olarak sunuluyor.
Ne var ki bu medeniyet anlatısı, tarihsel mirası son derece seçici biçimde ele alıyor. Antik Yunan düşüncesinin Avrupa’da yeniden yorumlanmasında İslam dünyasının tercüme hareketleri, felsefi birikimi ve bilimsel katkıları önemli rol oynamıştı. Buna rağmen Rubio’nun kurduğu tarihsel çizgide bu aktarım hattı görünür değil. Antik Yunan demokrasisinin son derece kısıtlı yurttaşlık sınırları da anlatının dışında kalıyor. Dolayısıyla Rubio’nun konuşması, geçmişin kapsamlı bir değerlendirmesi olmaktan ziyade bugünün Batı kimliğini belirli değerler etrafında yeniden kurmayı amaçlayan siyasi tarih yorumundan öteye gidemiyor.
Rubio’nun Avrupa’ya verdiği mesaj da bu çerçevede anlam kazanıyor. Ulusal egemenlikten vazgeçmeden ortak çıkarlar doğrultusunda hareket edilebileceğini savunan Rubio, NATO ve transatlantik ittifakı devletlerin egemenliğini koruyan araçlar olarak tanımlıyor. Yunanistan’ı savunma, enerji ve göç politikalarında örnek bir müttefik olarak gösterirken 1821 Yunan İsyanı’na ve Amerikalı siyasetçi Daniel Webster’ın Yunan bağımsızlığına verdiği desteğe de atıfta bulunuyor. İki ülke arasındaki ilişki, böylece güncel ittifak çıkarlarının ötesinde, ortak özgürlük ve medeniyet mirasına dayandırılıyor.
Son kertede Rubio’nun konuşması, Antik Yunan’a duyulan tarihsel hayranlıktan çok daha fazlasını ifade ediyor. Ulusal egemenlik, ekonomik bağımsızlık, askeri caydırıcılık ve teknolojik üstünlük; cesaret, rekabet, fedakarlık ve tarihsel aidiyetle aynı siyasi çerçevede değerlendiriliyor. Batı’nın bir yol ayrımında olduğu iddiası da bu nedenle geleceğe dönük bir çağrı niteliği taşıyor. Antik Yunan, Rubio’nun anlatısında tarihsel bir miras olmaktan çıkarak Batı’nın yeniden güç kazanma arzusunun sembolüne dönüşüyor.
Fransa’da Öğrenci Protestoları Nesiller Arası Kopuşu Yansıtıyor
Bir zamanlar Avrupa’da eğitim, düzenli bir iş ve ev sahibi olmak, bireysel başarıların ötesinde refah toplumunun sunduğu imkanların bir göstergesiydi. Bugün Fransa’da öğrencilerin sokaklara dökülmesi, bu vaadin genç kuşaklar için giderek daha az inandırıcı hale geldiğini gösteriyor. Protestoların merkezinde eğitim sorunları bulunsa da yükselen öfke, geleceğe ilişkin daha derin bir hayal kırıklığını yansıtıyor.
Fransa’daki hareket, kötü durumdaki okul binaları, öğretmen eksikliği ve aşırı kalabalık sınıflara yönelik tepkilerle başladı. Bazı sınıflarda sıcaklığın 40 dereceye ulaşması, derslerin akşam saatlerine kadar sürmesi ve üniversiteye geçişte rekabeti artıran Parcoursup sistemi öğrencilerin gündelik sorunları arasında. Ancak eğitimdeki bu aksaklıkları yalnızca idari yetersizliklerle açıklamak eksik kalır. Genç kuşağın tepkilerini anlayabilmek için Avrupa’nın değişen refah anlayışını göz önünde bulundurmak yerinde olacaktır.
Nesiller arasındaki kopuşu anlamak için Avrupa’nın değişen refah düzenine bakmak gerekiyor. Savaş sonrasında yaşanan ekonomik büyüme ve sosyal devlet anlayışı, birçok ülkede sonraki kuşaklara daha iyi yaşam koşulları sunulabileceği beklentisini güçlendirmişti. Bugünse yüksek konut maliyetleri, güvencesiz çalışma koşulları ve gelir artışının yaşam giderlerini karşılamakta zorlanması, bu beklentiyi aşındırıyor. Avrupa Birliği’nin değerlendirmesi de genç kuşakların gelir ve konuta erişim bakımından giderek daha fazla güçlük yaşadığına dikkat çekiyor.
Bu dönüşümün en görünür alanlarından biri konut piyasası. Önceki kuşakların çalışma hayatı boyunca birikim yaparak ev sahibi olabildiği koşullar, bugün birçok genç için aynı ölçüde erişilebilir değil. Öyle ki 19 OECD ülkesinde, hanehalkı reisi 55 yaş ve üzerinde olan hanelerin ortalama net serveti, 25-34 yaş aralığında olan hanelerin ortalama net servetinin yaklaşık altı katına ulaşıyor. Konut sahipliğinin servet birikimindeki rolü düşünüldüğünde bu fark, ekonomik güvenliğin nesiller arasında nasıl dağıldığına da işaret ediyor.
Böyle bir ortamda eğitimin gençlere daha iyi bir hayat sunan güvenilir bir merdiven olmaktan uzaklaştığı da söylenebilir. Daha iyi bir üniversiteye girmek, yüksek nitelikli bir işe ulaşmak veya bağımsız bir yaşam kurmak için gereken kaynaklar arttıkça bireysel çabanın yeterli olup olmadığı sorgulanıyor. Fransa’daki öğrencilerin tepkisi de bu çelişkiyi görünür kılıyor. Gençlerden yoğun rekabet içinde başarılı olmaları beklenirken bu başarıya ulaşmalarını sağlayacak kamusal altyapı yetersiz kalıyor. Böylece liyakat vaadi ile fırsatlara fiili erişim arasındaki mesafe büyüyor.
Protestoların kamu harcamalarının kısıtlanmasının tartışıldığı bir dönemde gerçekleşmesi bu nedenle önemli. Başbakan Sebastien Lecornu’nun ek öğretmen kadrosu oluşturulacağına ilişkin açıklamaları, eğitimdeki sorunların aciliyetini kabul eden bir adım olarak öne çıkıyor. Ancak bütçe açığı, kamu borcu ve harcama öncelikleri etrafındaki tartışmalar, kısa vadeli çözümlerin sınırlarını da ortaya koyuyor. Bir yandan mali disiplin talep edilirken diğer yandan kamusal hizmetlerin niteliğinin korunması bekleniyor.
Fransa’daki öğrenci protestolarının başta komşu Belçika olmak üzere Arnavutluk ve Yunanistan gibi ülkelere sıçraması farklı kök nedenlerle de olsa meselenin daha geniş bir boyutu olduğunu düşündürüyor. Belçika’da eğitim reformları ve artan maliyetler tepki çekiyor. Arnavutluk’ta öğrenciler eğitim giderleri ve mezuniyet sonrasındaki iş imkanları konusunda tepkilerini dile getirirken başta Eğitim Bakanlığı olmak üzere kamu binalarına saldırıyor. Yunanistan’da ise yüksek kiralar ve öğrenci yurtlarının yetersizliği üzerine öğrenciler, tepkilerini meydanlarda çadır kurarak gösteriyor.
Sonuç olarak, Fransa’da ortaya çıkan öğrenci protestoları eğitim sisteminin karşı karşıya olduğu sorunların ötesinde nesiller arasında değişen imkanları tartışmaya açıyor. Önceki kuşakların deneyimlediği refah artışının gençler için aynı biçimde tekrarlanacağı düşüncesi artık pek mümkün görünmüyor. Avrupa’nın önümüzdeki dönemde karşılaşacağı en büyük sınavlardan biri de ekonomik büyümeyi sürdürmenin yanı sıra gelecek vaadini yeni kuşaklar için yeniden inandırıcı kılmak olacak.
Husilerin Suudi Arabistan Saldırılarında Asimetrik Savaş Dinamikleri
Yemen’de Husilerin Suudi Arabistan’ın iç kesimlerine düzenlediği füze ve İHA saldırıları, Körfez’de yeni bir askeri tırmanışa işaret ediyor. Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı başta olmak üzere birçok havalimanının ve Dhahran’daki Aramco petrol tesislerinin hedef alınması, Husilerin kritik merkezlere saldırarak sürdürdüğü yıpratma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Kızıldeniz’de Suudi deniz taşımacılığına yönelik abluka ilanı da krizin sadece askeri hedeflerle sınırlı kalmayacağını ortaya koyuyor.
Saldırıların en çarpıcı boyutu, hedef alınan noktaların sembolik ve ekonomik ağırlığı. Suudi Arabistan’daki havalimanlarına yönelik saldırıların en az 19 kişinin ölümüne ve yüzlerce kişinin yaralanmasına yol açtığı bildiriliyor. Dhahran’da ise Suudi Arabistan’ın devlet petrol şirketi Aramco’nun yerleşkesi balistik füze saldırısında hasar gördü. Krallığın başkentinden petrol endüstrisinin merkezine uzanan bu saldırılar, özellikle asimetrik tehditlerin giderek belirginleştiği bu dönemde güvenliğin sınırları korumaktan ibaret olmadığını bir kez daha hatırlatıyor.
Suudi Arabistan’ın karşı karşıya kaldığı sorun ise askeri kapasite ile savunma performansı arasındaki farkta yatıyor. Suudi Arabistan, yüz milyarlarca dolarlık savunma harcamaları ve Amerikan yapımı Patriot sistemleri başta olmak üzere gelişmiş silah platformlarıyla donatılmış bir orduya sahip. Buna rağmen düşük irtifada uçan insansız hava araçları ve seyir füzeleri karşısında ciddi zorluklar yaşayabiliyor. Bu durum, çağdaş savaşın temel paradokslarından birini gözler önüne seriyor. Maliyet bakımından birbirinden son derece uzak iki taraf, belirli koşullarda birbirini beklenmedik ölçüde zorlayabiliyor.
Husi saldırılarında olduğu gibi İran’ın ve vekil güçlerinin Körfez’e ve İsrail’e yönelik saldırılarında da görüldüğü üzere, pahalı önleme füzeleriyle ucuz insansız hava araçları arasındaki mücadelede saldırgan taraf, savunmacıyı ekonomik açıdan sürdürülemez bir denklemle karşı karşıya bırakabiliyor. Bu asimetrik saldırı denkleminde münferit saldırıların başarısından ziyade karşı tarafın savunma sistemlerini sürekli alarma geçirmek, mühimmat tüketimini artırmak ve kritik tesislerde güvenlik maliyetlerini yükseltmek stratejik bir kazanım olarak görülüyor.
Bu noktada Suudi Arabistan’ın Husi saldırılarına karşı savunma meselesi, kapasitenin ötesinde doktrinel bir mevzu olarak beliriyor. Envanterdeki uçakların, radarların ve füze bataryalarının sayısı kadar karşı taraftaki tehdidi doğru değerlendirmek ve değişen savaş koşullarına hızla uyum sağlamak, günümüzün savaş koşullarında en az teknolojik üstünlük kadar önem taşıyor. Husi saldırıları, yüksek maliyetli askeri modernleşmenin operasyonel esneklikle desteklenmediğinde nasıl sınırlı kalabileceğini gösteriyor.
Diğer taraftan, Husi saldırılarının ardından Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun Sana, Damar ve Saada bölgelerinde yakıt depolarını ve askeri hedefleri vurduğu bildiriliyor. Husilerin saldırıları, Suudi Arabistan’ın askeri gücünü bütünüyle etkisizleştirmiş değil, ancak bu gücün sınırlarını değişen asimetrik savaş koşullarında daha da görünür kılmış durumda. Asimetrik tehditlerle karşı karşıya olan tüm devletlerin sınavı bu süreçte değişen tehdit ortamına uyum sağlayan bir savunma anlayışı geliştirmek ve ekonomik merkezleri korurken bölgesel gerilimin maliyetini yönetebilmek olacak.