Trump’a Kongre Freni: Washington’da Topal Ördek Dönemi
3 Kasım’da ara seçimlerle Kongre’nin yeni yapısını belirlemek üzere sandık başına giden Amerikalılar, Donald Trump yönetimine güçlü bir siyasi mesaj verdi. Ara seçimlerden zaferle çıkan Demokratlar, hem Senato hem de Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu elde ederek Cumhuriyetçilerin Kongre üzerindeki hakimiyetine son verdi. 100 sandalyeli Senato’da 54 üyeye ulaşan Demokratlar, Temsilciler Meclisi’nde de 228 sandalyeyle çoğunluğu garantiledi.
Sonuçlar, Trump’ı başkanlığının son iki yılında siyasi hareket alanı ciddi ölçüde daralan bir topal ördeğe (lame duck) dönüştürüyor. Amerikan siyasetinde bu kavram, özellikle ara seçimlerde yaşanan güç kaybına paralel olarak siyasi gücünü önemli ölçüde kaybeden başkanı tanımlamak için kullanılıyor. Özellikle Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu kaybeden başkanlar, yasa tekliflerini geçirmekte ciddi güçlüklerle karşılaşabiliyor.
Trump açısından Kongre’deki güç dengelerinin değişmesi, başkanlığının kalan döneminde Beyaz Saray ile Kongre arasındaki gerilimi arttırma ihtimalini güçlendiriyor. Trump ilk başkanlık döneminde gerçekleşen ara seçimlerde Temsilciler Meclisi’ni Demokratlara kaptırmış ancak Senato’daki Cumhuriyetçi çoğunluğu korumuştu. Bu sayede atamalar ve yargı süreçleri bakımından hareket alanını büyük ölçüde muhafaza etmişti. Bugün ise her iki kanadın da Demokratların kontrolüne geçmesi çok daha ciddi bir değişime işaret ediyor.
Seçimlerin önemi, Kongre’de değişen sandalye dağılımının çok ötesine uzanıyor. Ülkenin farklı eyaletlerinde yaşanan tarihi ilkler, Amerikan siyasetinin toplumsal ve demografik dönüşümüne ilişkin yeni işaretler verdi. Georgia’da Kiesha Lance Bottoms, ABD tarihinde vali seçilen ilk siyah kadın olurken Deb Haaland Amerikan yerlisi kökenli ilk kadın vali ve Peggy Flanagan Amerikan yerlisi kökenli ilk senatör olarak tarihe geçti.
Seçimin en dikkat çekici sonuçlarından biri ise Michigan’dan geldi. Demokrat aday Abdul-Sayed, Cumhuriyetçi Mike Rogers’ı geride bırakarak ABD tarihinin ilk Müslüman senatörü oldu. Üstelik Sayed’in zaferini anlamlı kılan sadece Cumhuriyetçi rakibini yenmesi olmadı. Ön seçimlerde geride bıraktığı Demokrat Haley Stevens’ın seçimden bir gün önce Sayed yerine Rogers’ı destekleyeceğini açıklaması, yarışın parti içindeki boyutunu da ortaya koydu. Sayed, böylece karşı parti ile birlikte kendi partisindeki güçlü çevrelerin de karşısında mücadele etti.
Stevens’ın açıklamasının arkasında İsrail yanlısı lobi kuruluşu AIPAC’in seçim sürecindeki etkisi bulunuyordu. Paylaşılan verilere göre kuruluş, Sayed’e karşı Stevens’ı desteklemek için yaklaşık 30 milyon dolar harcadı. Bu tutar, AIPAC’in bugüne kadar tek bir seçim yarışı için yaptığı en yüksek harcama olarak kayda geçti. Buna rağmen Sayed’in kazanması, Amerikan siyasetinde İsrail’e koşulsuz desteğin artık tartışma dışı bir mesele olmadığını gösteren önemli bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Ayrıca seçmenlerin kararı, finansman ağlarının büyük etkisine rağmen siyasi sonuçları tek başına belirlemekte yetersiz kalabildiğini de gösteriyor.
Demokratlar açısından sonuçlar, uzun süredir devam eden siyasi durgunluğun aşılması anlamına geliyor. Cumhuriyetçiler ise yenilginin nedenlerini ve sorumlularını şimdiden tartışmaya başladı. Trump, seçimlerde aday olmadığını ve yarışa katılması halinde ezici bir zafer kazanacağını söyleyerek sorumluluğu kendisinden uzaklaştırmaya çalışsa da Cumhuriyetçilerin geleneksel olarak güçlü oldukları Teksas gibi eyaletlerde de kayıp yaşaması, yenilginin birkaç yerel problemle açıklanamayacağını ortaya koyuyor.
Mağlubiyetin nedenlerine ilişkin öne çıkan değerlendirmelerden biri Başkan Yardımcısı JD Vance’ten geldi. Vance, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada seçim yenilgisinin başlıca nedeni olarak İran Savaşı’nı gösterdi. Geçtiğimiz Şubat ayından bu yana devam eden savaşın Amerikan seçmeninde beklenen desteği bulamadığına işaret eden bu açıklama, Beyaz Saray içerisindeki görüş ayrılıklarını da görünür kılıyor. Trump sonrasında Cumhuriyetçilerin başkanlık için en güçlü adaylarından biri olarak görülen Vance’in çıkışı, parti içindeki tartışmalarda dış politikanın başlıca meselelerden biri olduğunu da gösteriyor.
Vance’in yenilgiden çıkarılmasını önerdiği dersler ise Cumhuriyetçilerin önümüzdeki dönemde nasıl bir siyasi çizgi izleyeceğine dair önemli ipuçları taşıyor. İran Savaşı’nın sona erdirilmesi, hayat pahalılığı ve enflasyonla mücadele, Önce Amerika yaklaşımına geri dönülmesi ve İsrail ile ilişkilerin yeniden değerlendirilmesi öneriler arasında yer alıyor. Özellikle son madde dikkatleri üzerine çekiyor zira İsrail’e verilen desteğin Amerikan çıkarlarıyla ne ölçüde örtüştüğü sorusu, uzun süredir sınırlı siyasi çevrelerde tartışılırken artık parti içi rekabet üzerinden de gündeme taşınıyor.
Amerikan siyasetindeki değişim, İsrail ile ilişkilerin yanı sıra Avrupa’da da yakından takip ediliyor. Trump’ın düştüğü topal ördek durumunun gümrük tarifeleri ve Ukrayna’ya yönelik yardımlar konusunda getirecekleri Avrupa başkentlerinde merakla bekleniyor. Trump’ın Avrupa müttefikleriyle yaşadığı anlaşmazlıkların ortadan kalkması beklenmiyor ancak Kongre’nin dış politika ve bütçe üzerindeki denetim gücü, başkanın bazı kararlarını sınırlandırabilir.
Sonuç olarak 3 Kasım seçimleri, Trump’ın siyasi gücüne yönelik önemli bir sınır çizse de Demokratların zaferi, Amerikan dış politikasında köklü bir değişimin kendiliğinden gerçekleşeceği anlamına gelmiyor. ABD’deki güç mücadelesi önümüzdeki iki yıl boyunca hem iç siyaseti hem de uluslararası ilişkileri şekillendirecek. Bu süre zarfında Trump’ın Kongre karşısında istediklerini ne kadar uygulayabileceği belirleyici olacak. Bu sorunun cevabı ise ABD’nin ötesinde Ortadoğu’dan Avrupa’ya kadar çeşitli coğrafyaların geleceğini etkileyecek.
Polonya’da Çift Başlı Yürütmenin Yargı Mücadelesi
Avrupa’nın Rusya karşısında güvenlik kaygılarını artırdığı bugünlerde Polonya, kendi siyasi sisteminden kaynaklanan kurumsal bir krizle karşı karşıya. Başbakan Donald Tusk liderliğindeki koalisyon hükümeti ile Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) destekli Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki arasındaki anlaşmazlık, yargı üzerindeki yetki mücadelesinin ötesine geçerek yürütmenin iki unsuru arasındaki güç paylaşımını tartışmaya açıyor.
Polonya’daki gerilimin temelinde PiS’in 2015-2023 yılları arasında yargı kurumlarında gerçekleştirdiği düzenlemeler bulunuyor. Avrupa Birliği tarafından hukukun üstünlüğü ilkesine aykırı bulunan düzenlemeler, 2023 seçimlerinin ardından iktidara gelen Tusk hükümeti tarafından tersine çevrilmeye çalışılıyor. Haziran 2025’te cumhurbaşkanı seçilen Nawrocki ise Tusk yönetimindeki hükümetin yargı sistemini yeniden düzenlemeye yönelik girişimlerine karşı çıkıyor.
Polonya’daki krizin karmaşıklığında ülkenin siyasi sisteminin büyük etkisi bulunuyor. Nitekim Polonya’da yürütme yetkisinin başbakan ve cumhurbaşkanı arasında paylaşılması kritik konularda ülkeyi çıkmaza sokabiliyor. Dolayısıyla cumhurbaşkanlığı ile hükümetin farklı siyasi kampların kontrolünde olması, ortak karar alma süreçlerinde gerilime neden oluyor. Polonya’da yaşananlar, bu çift başlı yapının siyasi uzlaşının zayıfladığı dönemlerde nasıl bir kurumsal tıkanıklığa yol açabildiğini göstermesi açısından kritik öneme sahip.
Son dönemde Anayasa Mahkemesi üzerinden yaşanan yetki tartışması da bu yapısal sorunun bir yansıması. Hükümet, parlamentonun yetkisine dayanarak önceki düzenlemeleri değiştirmeye çalışırken Nawrocki, cumhurbaşkanlığı makamının anayasal konumunu ve atama süreçlerindeki rolünü öne çıkarıyor. Tarafların birbirlerinin karar alma konusundaki meşruiyetini kabul etmemesi, yargı kurumlarının işleyişini de siyasi rekabetin parçası haline getiriyor.
Bu durumun dış politikaya yansıması, Polonya’nın Avrupa güvenlik mimarisindeki konumu düşünüldüğünde daha da önem kazanıyor. Rusya ile sınır komşusu olan, Ukrayna’ya lojistik destek sağlayan ve savunma harcamalarını artıran Polonya, Avrupa’nın doğu kanadında merkezi bir role sahip. Ancak dış politika ve güvenlik alanlarında hükümetin öncelikleri ile cumhurbaşkanının siyasi yaklaşımı arasındaki farklılıklar, ülkenin uluslararası ortaklarına karşı ne ölçüde tutarlı bir tutum sergileyebileceği sorusunu gündeme getiriyor.
Avrupa Birliği açısından bakıldığında Başbakan Tusk hükümetine verilen destek, ortak güvenlik politikalarının uygulanması bakımından büyük önem taşıyor. Özellikle Ukrayna’ya destek, Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve Avrupa’nın savunma kapasitesinin güçlendirilmesi gibi konularda Polonya’nın tutarlı bir politika izlemesi, büyük ölçüde karar alma mekanizmalarının koordinasyonuna bağlı. Bu açıdan Varşova’daki siyasi gerilim, Avrupa’nın doğu kanadındaki güvenlik işbirliğinin kurumsal boyutunu yakından ilgilendiriyor.
Her ne kadar Başbakan Tusk ve Cumhurbaşkanı Nawrocki Rusya’yı varoluşsal bir tehdit olarak görse de temsil ettikleri siyasi gelenekler, söz konusu tehdide nasıl karşılık verilmesi gerektiği konusunda birbirinden ayrılıyor. Tusk, Rusya’ya karşı Avrupa ile bütünleşmeyi önceliyorken Trump çizgisine yakınlığıyla bilinen Nawrocki, Avrupa’ya karşı şüpheci yaklaşımını sürdürüyor. Nawrocki ayrıca Ukrayna’ya destek konusundaki temkinli tutumuyla Tusk hükümetinden belirgin şekilde ayrışıyor.
Tusk hükümetinin Rusya kaynaklı dezenformasyon faaliyetlerine ilişkin uyarıları da bu bağlamda görülebilir. Ülkedeki siyasi kutuplaşmanın derinleşmesi ve devlet kurumlarına duyulan güvenin zayıflaması, dış etki faaliyetlerinin kullanabileceği bir alan oluşturuyor. Bununla birlikte krizi yalnızca dış aktörler üzerinden tanımlamak da Polonya’nın kendi siyasi sisteminden kaynaklanan sorunları göz ardı etmek anlamına geliyor.
Yürütmenin iki unsuru arasındaki yetki sınırlarını net bir şekilde çizebilmek Polonya’nın önündeki temel mesele olarak duruyor. Ekim 2027’de düzenlenecek seçimlere yaklaşıldıkça siyasi rekabetin sertleşmesi ve Rusya tehdidinin daha yakından hissedilmesi, mevcut kurumsal anlaşmazlıkların kalıcılaşması riskini de beraberinde getiriyor. Zira çift başlı yürütme sisteminin işleyebilmesi, cumhurbaşkanlığı ile hükümetin aynı siyasi çizgide bulunmasını gerektirmese de anayasal yetkilerin karşılıklı olarak tanınmasına ve belirli bir uzlaşı kültürüne dayanıyor.
G20 Bakanlar Zirvesi’nde Ortak Fotoğraf Krizi
Geçtiğimiz hafta ABD’nin Georgia eyaletinin Atlanta kentinde düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı’na Rusya-Ukrayna Savaşı ve Moskova’nın uluslararası konumuna ilişkin diplomatik gerilimler damga vurdu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun ev sahipliğindeki toplantıda Avrupalı delegelerin Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’a yönelik tepkileri öne çıkarken Batı bloku içinde Rusya’ya yönelik yaklaşım farklılıkları gözlemleniyor.
Tüm bu gelişmelerin öncesinde Lavrov’un toplantıya katılması, Rusya’nın Batı ile ilişkilerinde devam eden diplomatik izolasyonun sınırlarını tartışmaya açmıştı. Ukrayna’nın işgalinden bu yana NATO ülkelerine ziyaretleri oldukça sınırlı kalan Lavrov, ABD’nin ev sahipliğindeki toplantıda yer aldı. ABD’nin Lavrov’u davet etmesi Moskova ile diplomatik temas kanallarını açık tutma yaklaşımının bir göstergesi ancak bu tercih, özellikle Avrupa başkentlerinde Rusya’nın uluslararası sistem içinde yeniden meşrulaştırılmasına yönelik kaygıları beraberinde getirdi.
Nitekim Avrupalı temsilcilerin tepkisi, toplantının daha ilk anlarından itibaren kendisini gösterdi. Polonya Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski başta olmak üzere bazı delegeler, Lavrov ile aynı karede yer almayı reddetti. İngiltere ve Avustralya’nın da aralarında bulunduğu ülkelerin benzer tutum sergilemesi üzerine geleneksel G20 aile fotoğrafı iptal edildi. Böylece uluslararası çok taraflılığı sembolize etmesi beklenen tören, Rusya’nın uluslararası konumuna ilişkin anlaşmazlığın merkezine dönüştü.
Fotoğraf krizinin ötesinde toplantıda Lavrov ile Avrupalı mevkidaşlarının yaşadığı sözlü tartışmalar dikkat çekti. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Lavrov’u Ukrayna konusunda “yalan anlatılar yaymakla” suçladı. İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband ise doğrudan Lavrov’a seslenerek Putin’e bu savaşı kazanamayacağını söyleme cesaretini göstermesi gerektiğini ifade etti.
Lavrov ise Avrupa’dan gelen eleştirilere geri adım atmadan karşılık verdi. Rusya’nın Ukrayna konusundaki tutumunun değişmediğini belirten bakan, basın toplantısında Avrupalı temsilcileri “kibirli bir boykot” yürütmekle suçladı, Trump yönetiminin Moskova ile diyalog kurma isteğini ise övdü. Bu açıklamalar, Rusya’nın ABD ile Avrupa arasındaki yaklaşım farklılığından diplomatik açıdan yararlanma çabasını yansıtıyor.. Rusya açısından ABD ile doğrudan temasın sürdürülmesi, Batı’nın tamamıyla ilişkilerin kopmadığını gösteren önemli bir kanal olmayı sürdürüyor.
Ukrayna’nın toplantıya davet edilmemesi ise bir başka dikkat çekici unsur oldu. G20 üyesi olmayan Ukrayna, önceki yıllarda benzer toplantılara davet edilmiş olmasına rağmen Atlanta’daki görüşmelerde yer almadı. Buna karşın savaş, gündemin merkezinde kalmayı sürdürürken Avrupalı yetkililer, tarımsal ihracat açısından kritik öneme sahip Karadeniz koridorunda ateşkes sağlanması için Rusya’ya çağrılarda bulundu.
Bütün bu gelişmeler, ABD’nin G20 başkanlığı kapsamında öne çıkardığı ekonomik gündemin de önüne geçti. Nitekim ABD enerji güvenliği, kritik minerallerin tedariki, gıda güvenliği ve küresel ticaretin dayanıklılığı gibi konulara odaklanmayı hedefliyordu. Özellikle Hürmüz ve Babülmendep boğazlarında seyrüsefer özgürlüğü, küresel ekonomik istikrar açısından önemli başlıklar arasındaydı. Ancak Rusya-Ukrayna Savaşı’nın gerginlikleri diğer sahalarda da ekonomik işbirliğinin tartışılabileceği ortak zemini daraltmış görünüyor.
Öyle ki iki günlük görüşmelerin ardından bakanlar ortak bir nihai bildiri üzerinde dahi uzlaşamadı. Toplantı, ortak deklarasyon yerine ABD başkanlığının hazırladığı sandalye bildirisiyle sona erdi. G20’nin temel amacı farklı siyasi önceliklere sahip ülkeleri ortak ekonomik sorunlar etrafında buluşturabilmek olsa da Lavrov’un katılımıyla derinleşen anlaşmazlıklar, bu işlevin mevcut uluslararası gerilimler karşısında pek etkili olamadığını göstermiş oldu.
Aralık ayında Miami’de düzenlenecek G20 Liderler Zirvesi, ayrışmanın liderler düzeyinde nasıl karşılık bulacağını gösterecek. Özellikle ABD’nin Rusya ile ilişkilerini geliştirme arayışının gölgesinde Vladimir Putin’in zirveye olası katılımı, ABD’yi Avrupa başkentlerinin sert tutumuyla karşı karşıya gelebilir. Görünen o ki G20’nin geleceğine ABD ve Avrupa’nın Rusya konusundaki ayrımları damga vuracak, platformun varlık amacı olan ekonomik işbirliği ise ikincil önemden öteye geçemeyecek gibi görünüyor.