ArtıKÜME 2025 · Yerli Yersiz

Ensemble Rûm

Hasan Baran Fırat

Ensemble Rûm  projesi, 15.–18. yüzyıllar arasındaki erken dönem Osmanlı-Türk müziğini tarihsel icra yaklaşımıyla yeniden ele almayı amaçlayan çok katmanlı bir araştırma ve performans girişimi olarak kurgulanır. Proje, yalnızca repertuvar icrasını değil; dönem enstrümanlarının rekonstrüksiyonunu, üslup analizini ve eserlerin tarihsel bağlamları içinde yeniden yorumlanmasını içeren bütüncül bir model önerir. Bu yönüyle çalışma, Osmanlı müziğini sabit ve “geleneksel” bir kategori olarak değil, tarihsel dönüşümler içinde şekillenen dinamik bir kültürel üretim alanı olarak değerlendirir. Topluluğun repertuvarı, başta Ali Ufkî’nin  Mecmua-i Sâz ü Söz’ü, Kantemiroğlu’nun  Edvâr’ı, Kevserî Mecmuası ve Nâyî Osman De-de’nin defteri olmak üzere 17. ve 18. yüzyıla ait nota külliyatına dayanır. Ancak proje, bu yazmaları yalnızca notaya geçirilmiş eserler bütünü olarak değil; dönem estetiğini, icra pratiklerini ve müziğin toplumsal işlevini anlamaya imkân tanıyan çok katmanlı tarihsel kaynaklar olarak ele alır. Bu doğrultuda üç temel çalışma alanı öne çıkar: (1) dönem enstrümanlarının araştırılması ve rekonstrüksiyonu, (2) tarihsel üslubun analizi ve performatif olarak yeniden inşası, (3) eserlerin tarihsel olaylar ve sosyal bağlamlarla ilişkilendirilerek tematik repertuvarlar hâline getirilmesi. Enstrüman rekonstrüksiyonları, projenin teknik omurgasını oluşturur. Çeng, şehrud, mandalsız kanun, şeşhane, kopuz, miskal, boru (ker-renây), rebab-kemençe ve yanaklı ud/tanbur gibi günümüzde ya kullanılmayan ya da dönüşmüş biçimlerde varlığını sürdüren sazlar, organolojik araştırmalar ve ikonografik kaynaklar ışığında yeniden üretilir. Bu süreç, müzikoloji, zanaatkârlık ve icra pratiğini bir araya getiren disiplinlerarası bir yaklaşımı temel alır. Üslup çalışmaları, erken dönem nota külliyatlarının karşılaştırmalı analizi, makamsal yapıların tarihsel değerlendirilmesi ve yoğun prova süreçleri aracılığıyla yürütülür. Bu çalışmaların amacı, güncel icra alışkanlıklarının ötesine geçerek dönemin melodik yoğunluk, ritmik yapı ve estetik tercihlerini yeniden düşünmek ve yorumlamaktır. Projenin üçüncü ayağını oluşturan hikâye anlatımı yaklaşımı ise mü-ziği tarihsel olaylarla ilişkilendirerek sahneye taşır. Osmanlı-Venedik Girit Savaşı, Bağdat Seferi ve Osmanlı-Safevî çatışmaları gibi tarihsel süreçler, müzikal anlatılar aracılığıyla yeniden kurgulanır. Bu sayede müzik, yalnızca estetik bir üretim alanı değil, aynı zamanda tarihsel hafızayı taşıyan bir anlatı aracı olarak konumlandırılır. Ensemble Rûm, bu proje aracılığıyla erken dönem Osmanlı müziğini hem akademik hem de performatif düzeyde yeniden ele almayı ve uluslararası erken dönem müzik sahnesine nitelikli bir katkı sunmayı hedefler.